Bireysel emeklilik sisteminde biriken tutar, uzun vadeli bir emeklilik tasarrufu olarak tasarlandı. Yine de hayat her zaman plana uymuyor: bir ev alımı, bir düğün ya da bir doğal afet, birikimin bir kısmına bugün ihtiyaç duyulmasına yol açabiliyor. Sistem bu ihtiyaca 1 Temmuz 2024’ten bu yana “kısmen ödeme” ile yanıt veriyor. 27 Ekim 2026’da Resmî Gazete’de yayımlanan 2027 Yılı Cumhurbaşkanlığı Yıllık Programı ise bu kapsamın bedelli askerlik ve hac ibadetini de içerecek şekilde genişletilmesini hedefliyor. Bu yazıda bugünkü kuralları, gündemdeki değişikliği ve karar verirken nelere dikkat etmek gerektiğini derledik.
Kısmen ödeme nedir, nereden geliyor?
Kısmen ödeme, katılımcının sözleşmesini sonlandırmadan birikiminin bir bölümünü almasına imkân tanıyan bir mekanizma. Çerçevesi, SEDDK tarafından hazırlanan ve 26 Eylül 2023 tarihli, 32321 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Bireysel Emeklilik Sisteminde Kısmen Ödeme Hakkında Yönetmelik ile çizildi; uygulama 1 Temmuz 2024’te başladı. Sistemden ayrılmanın aksine sözleşme kapanmaz; emeklilik planı ve hak kazanma süreleri işlemeye devam eder.
Bugün hangi durumlarda kullanılabiliyor?
Emeklilik Gözetim Merkezi’nin (EGM) güncel katılımcı bilgilendirme rehberine göre kısmen ödeme üç amaçla talep edilebiliyor: konut edinimi, evlilik ve doğal afet. Her amaç için hak yalnızca bir kez kullanılabiliyor ve talep edilebilecek tutar, ilgili sözleşmedeki birikimin en fazla yarısıyla sınırlı.
| Koşul | Konut ve evlilik | Doğal afet |
|---|---|---|
| Sözleşme süresi | En az 5 yıl | Aranmaz |
| Katkı payı şartı | Başvuru tarihindeki aylık brüt asgari ücretin en az 5 katı | Aranmaz |
| Azami tutar | Birikimin yüzde 50’si | Birikimin yüzde 50’si |
| Belge | Konut: en az yüzde 50 payı gösteren kat mülkiyeti veya kat irtifakı tapusu. Evlilik: evlilik tarihini gösteren e-Devlet nüfus kayıt örneği | SEDDK’nın duyurduğu belge |
| Zamanlama | Belge, başvurudan önceki 2 ay veya ödemeden sonraki 2 ay içinde tarihli olmalı | Afetten sonraki 6 ay içinde başvuru |
| Devlet katkısı | Kısmen ödenen tutarın yüzde 20’si kadar | Kısmen ödenen tutarın yüzde 25’i kadar |
Birkaç önemli ayrıntı daha var. Doğal afet dışındaki iki kısmen ödeme arasında en az 5 yıl bulunması gerekiyor. Kısmen ödeme alan katılımcı, sözleşmesini 3 yıl boyunca sistemde tutacağını taahhüt ediyor. İşveren grup emeklilik sözleşmeleri, otomatik katılım sertifikaları, haciz veya rehin altındaki sözleşmeler ile alacağın devri yapılmış sözleşmeler kapsam dışında kalıyor. Başvuru uygun değilse emeklilik şirketi bunu 3 iş günü içinde bildiriyor; kabul edilen başvurularda ödeme, talep formunun şirkete ulaşmasından itibaren 10 iş günü içinde yapılıyor.
Devlet katkısı tarafında neye dikkat etmeli?
Kısmen ödemeyle birlikte devlet katkısı hesabından yapılan ödeme, katılımcının o andaki devlet katkısı bakiyesiyle sınırlı. Konut veya evlilik amaçlı başvuruda gerekli belgeler kısmen ödeme tarihinden itibaren 2 ay içinde sunulmazsa yersiz kısmen ödeme hakkı kullanılmış sayılıyor ve kısmen ödeme tutarının yüzde 30’u katılımcının devlet katkısı hesabından alınarak Bakanlığa iade ediliyor. 3 yıllık sistemde kalma taahhüdüne uyulmazsa, kısmen ödemeyle verilen devlet katkısı gecikme zammıyla birlikte katılımcıya yapılacak ödemeden düşülüyor. Kısacası kısmen ödeme, “parayı alıp kısa sürede sistemden çıkma” planının ilk adımı olarak kullanıldığında beklenen avantajı sağlamayabilir.
2027’de ne değişebilir? Bedelli askerlik ve hac gündemde
27 Ekim 2026 tarihli, 33413 mükerrer sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 2027 Yılı Cumhurbaşkanlığı Yıllık Programı, yurt içi tasarruflar başlığı altında bireysel emeklilik sistemine ilişkin bir dizi tedbir içeriyor. Bunlardan 349.7 numaralı tedbir, kısmen ödemenin kullanılabileceği durumların bedelli askerlik ve hac ibadeti gibi yeni alanları kapsayacak şekilde genişletilmesini öngörüyor. Tedbirden Hazine ve Maliye Bakanlığı sorumlu; Millî Savunma Bakanlığı, Diyanet İşleri Başkanlığı ve SEDDK işbirliği yapacak kurumlar arasında.
Altını çizmek gereken nokta şu: Bu bir program hedefi, henüz yürürlükte olan bir kural değil. Azami tutar, süre ve katkı payı şartları, devlet katkısının nasıl uygulanacağı ve yürürlük tarihi, yapılacak mevzuat değişikliğiyle netleşecek. Bu nedenle bedelli askerlik ya da hac için BES birikimine dayalı plan yapan katılımcıların, düzenleme yayımlanana kadar kesin bir takvim varsaymaması gerekiyor.
Aynı programda sistemin geneline dokunan başka tedbirler de yer alıyor: BES kesintilerinin sadeleştirilmesi ve azaltılması (349.3), emekliliğe hak kazananların birikimlerini toplu para yerine programlı geri ödeme veya yıllık gelir sigortası yoluyla almalarının teşvik edilmesi (349.6) ve otomatik katılım sisteminde farklı risk tercihlerine uygun fon çeşitliliğinin artırılması (349.2). Bu başlıkların ortak yönü, sistemi hem daha esnek hem de emeklilik amacına daha sadık hâle getirme çabası.
Davranışsal finans notu: İnsanlar parayı zihinlerinde farklı “hesaplara” ayırır; BES birikimi çoğu zaman “dokunulmaz emeklilik parası” hesabında durur. Kısmen ödeme gibi yeni bir kapı açıldığında bu sınır esneyebilir ve yüzde 50’lik üst sınır fark edilmeden bir hedefe dönüşebilir (çıpalama etkisi). Bugünün ihtiyacını büyütüp geleceğin ihtiyacını küçümseyen şimdiki zaman yanlılığı da buna eklenince, gerekenden fazla tutar çekilebilir. Sağlıklı soru “en fazla ne kadar alabilirim?” değil, “bu amaç için gerçekten ne kadarına ihtiyacım var?” olmalı.
Katılımcılar için pratik öneriler
- İhtiyacı netleştirin: Konut peşinatı ya da düğün bütçesi için gereken tutarı hesaplayın; üst sınırı değil ihtiyacı esas alın.
- Uygunluğu önceden kontrol edin: Sözleşme sürenizi, ödediğiniz toplam katkı payını ve sözleşmenizin kapsam dışı bir türde olup olmadığını emeklilik şirketinizden veya e-Devlet üzerinden teyit edin.
- Belge takvimini kaçırmayın: Tapu veya evlilik kaydının 2 aylık pencere içinde olması, devlet katkısının korunması için kritik.
- 3 yıllık taahhüdü planınıza yazın: Yakın zamanda sistemden ayrılmayı düşünüyorsanız kısmen ödemenin devlet katkısı avantajı kaybolabilir.
- Uzun vadeli etkiyi hesaba katın: Çekilen tutar artık fonlarda değerlenmeye devam etmez; emeklilikteki birikiminiz buna göre şekillenir.
- Henüz yürürlükte olmayan haklara göre karar vermeyin: Bedelli askerlik ve hac için düzenlemenin yayımlanmasını bekleyin.
Satış ve müşteri temsilcisi ekipleri için kısa not
Kısmen ödeme soruları, müşteriyle güven ilişkisini güçlendirmek için önemli bir fırsat. Temsilcilerin üç konuyu net anlatması yeterli: bugün hangi amaçların geçerli olduğu, 5 yıl, katkı payı ve belge koşullarının nasıl işlediği ve 3 yıllık taahhüdün sonuçları. Bedelli askerlik ve hac konusunda “programda yer alıyor, ancak henüz yürürlükte değil” çerçevesinde kalmak, ileride yaşanabilecek hayal kırıklığını önler. Müşteriyi birikimin tamamını değil ihtiyacı kadarını kullanmaya yönlendirmek, sistemde kalıcılığı da destekler.
Sonuç
Kısmen ödeme, bireysel emeklilik sistemine kontrollü bir esneklik kazandırıyor: konut, evlilik ve doğal afet durumlarında sözleşmeyi bozmadan birikimin bir kısmına ulaşmak mümkün. 2027 programındaki tedbir bu alanı bedelli askerlik ve hacca doğru genişletmeyi hedefliyor; ayrıntılar ise mevzuatla belirlenecek. Katılımcılar için en sağlıklı yaklaşım, bu esnekliği emeklilik hedefini koruyacak ölçüde ve bilinçli kullanmak.
Kaynaklar: EGM Katılımcı Bilgilendirme Rehberi; Bireysel Emeklilik Sisteminde Kısmen Ödeme Hakkında Yönetmelik (Resmî Gazete, 26.09.2023, sayı 32321); 2027 Yılı Cumhurbaşkanlığı Yıllık Programı (Resmî Gazete, 27.10.2026, sayı 33413 mükerrer).
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; yatırım tavsiyesi niteliği taşımaz.
İlgili kavramlar (Bilgi Merkezi): Birikim · Devlet Katkısı · Devlet Katkısı Hesabı · Hak Kazanma (Hak Ediş) Süresi · Programlı Geri Ödeme · Yıllık Gelir Sigortası Sözleşmesi · Otomatik Katılım (OKS) · Emeklilik Gözetim Merkezi (EGM)
İlgili eğitimler: BES Uygulamaları ve Mevzuat Eğitimi · Davranışsal Finans ve BES Katılımcı Davranışı Eğitimi · BES ve Hayat Sigortalarında Vergilendirme Eğitimi · BES Lisanslama
